Het kunstwerk dat ik ooit nog eens maken wil | Een optocht

 

DSC_5071.JPG

 

 

Mijn ideale kunstwerk is iets wat op het eerste gezicht geen kunstwerk lijkt, maar voor mij heel erg de potentie heeft om dit wel te worden. Het is namelijk een optocht met wagens en muziek. Om het te visualiseren, het is een kruising tussen de love parade en carnaval. Het begint bij carnaval. Carnaval vind ik een van de best bestaande concepten voor een feest, maar tegelijkertijd ook een zeer slechte uitvoering van dit concept. Ik zou dat heel anders doen, en dit is mijn visie hoe ik dat aan zou pakken.

Ik ben dit jaar begonnen met futurisme, daarna lichtkunst, kinetische kunst, videokunst en ben uitgekomen bij Jeremy Deller. Het is voor mij een soort reis geweest waar ik heel veel dingen ben tegengekomen die voor mij heel belangrijk zijn. Dit zijn:

  • Muziek /geluid
  • Dynamiek/beweging
  • Participatie
  • Licht
  • Weergave moderne leven/tijdsgeest
  • Verwerpen museale/academische voorwaarden
De optocht

Het vind plaats in Hoogersmilde en start bij de tv-toren en gaat door heel Smilde heen en terug, om te eindigen in een feest bij de tv-toren. De optocht vindt plaat vrijdag en zaterdag, en er zijn feesten donderdag vrijdag zaterdag en zondag. Op donderdag zal er een bescheiden feest zijn waarbij de kunstenaars en bouwers in het zonnetje worden gezegd. Op vrijdag begint de optocht ’s avonds in het donker. De wagens rijden weg van de tv-toren en maken een tocht door Smilde langs de vaart. De weg wordt afgezet en men heeft ruim baan. Van elke wagen komt muziek, en lopen er mensen omheen, met de wagens mee. dan wordt er tot aan Bovensmilde gelopen, en keren de wagens om weer terug te gaan naar de TV toren. Eenmaal terug worden de wagens in een cirkel gezet rond de toren en blijft de muziek op de wagens spelen tot diep in de nacht. Zaterdag wordt het geheel nog een keer gedaan, alleen dan vindt de optocht vanaf 11.00 ‘s ochtends plaats. Bij terugkomst worden de wagens weer in een kring gezet, en vind zich er een concert plaats met diverse optredens van bands en dj’s. Hoe later het wordt des te steviger de muziek. Op zondag volgt een speciaal programma voor kinderen, waarbij de kinderen de hele dag kunnen spelen worden, en er diverse theatervoorstellingen zijn bij de karren.

Ondersteuning

Ik ben de overkoepelende man van het geheel. Voor de kunstenaars staat een heel team tot hun beschikking. Er zijn werkplaatsen waar gewerkt kan worden. Als men assistentie nodig heeft kan die ingehuurd worden. Alles wat bedacht wordt is mogelijk. Veiligheid is de enige restrictie. Wat staat er tot de kunstenaars tot hun beschikking:

  • Muziekprogrammeur - Voor het contact met de muziekwereld/ Hij boekt acts en weet wat er speelt in de muziekwereld
  • Vormgever - Ondersteuning bij het visuele gedeelte van de wagen, maar ook voor het ontwerpen van de posters, flyers en website.
  • Designer - Ondersteuning bij het ontwerp van de wagen. Werkt ideeën uit van de kunstenaars. Heeft een actieve meedenkende rol in het geheel.
  • PR/marketingmedewerker - Deze verzorgt de promotie van de parade, en het contact met de pers
  • Dtp-er - Ondersteuning van de vormgever en kunstenaar. Werkt de ontwerpen uit tot ze praktisch uitgevoerd kunnen worden door de reclameschilder.
  • Technisch werkvoorbereider - Ondersteuning voor de designer en kunstenaar. Zorgt dat het ontwerp van de kunstenaars technisch uitvoerbaar is en voldoet aan de veiligheidseisen. De wagens moeten degelijk gebouwd worden.
  • 2 ondersteunende technische mensen - Dit zijn allround technische mensen die verstand hebben van elektriciteit, mechanica, machine-onderhoud, metaalbewerking en houtbewerking,
  • Decoratieschilder - Ondersteuning bij het beschilderen van de wagen. Heeft een grote kennis van alle technieken die gebruikt kunnen worden hierbij.

Ik kan iets over het hoofd zien, maar dit is voldoende volgens mij voor een goede organisatie die goed een optocht kan neerzetten.

Inspiratie vanuit de kunst.
  • Totaalkunst

Dit is een overkoepelende kunststroming. Totaalkunst is een vorm waarbij er meerdere kunstdisciplines ingezet worden voor een zintuiglijke totaalervaring. Ik denk hierbij aan de muurschilderingen van de Sixtijnse kapel, of aan het werk van William Kentridge. Mondriaan zijn visie ging ook uit van totaalkunst, waarbij design, architectuur, muziek en kunst tot elkaar komen. Ik hoop dat mijn optocht als totaalkunst de geschi 7edenisboeken ingaat.

  • Jeremy Deller, the battle of Orgreave, 2001 videoregistratie

Ik voel duidelijk een verwantschap met Jeremy Deller. Er zijn een aantal hele duidelijke gelijkenissen tussen ons. Hij ziet kunst in het dagelijks leven. Dit kan een documentaire, een tekenfilm, een videoclip, een film. Kunst is niet perse een verschijning die je een museum aantreft. Dit is een zeer essentieel uitgangspunt die op mij van toepassing is, en ook op hem. Hij speelt met folklore, (pop)cultuur en politiek. Humor en vreemde associaties zijn onderdeel van zijn werk. Hij valt in de stroming relationele esthetica. Dit is kunst die een bepaalde reflectie/kritiek op de samenleving geeft waarbij deze relatie in het proces naar voren komt. Het resultaat is ondergeschikt aan het proces. Participatie speelt een grote rol, tijdens het maken en/of tijdens het ervaren van het kunstwerk. Ik heb hier als voorbeeld “The battle of Orgreave” gebruikt, omdat dit een heel duidelijk werk is in deze categorie volgens mij. Het was een videoregistratie van de nabootsing van mijnwerkersopstand in 1984 bij Orgreave, die hardhandig neergeslagen werd door de politie. Deze opstand was heel bepalend voor de politieke geschiedenis van Engeland, en luidde een nieuwe rechts-liberale koers onder het bewind van Thatcher in. Hij gebruikte figuranten, maar ook mensen die bij deze rellen betrokken waren, van de kant van de politie en van de mijnwerkers. Het werd getoond in de vorm van een documentaire. Het ging hem hierbij niet om een soort therapie, maar juist om zout in oude wonden te strooien. Er zitten veel sociale aspecten aan deze opstand die worden belicht in de documentaire.

  • Otto Piene en Paul Earls , 1978, a "sky opera" in steam, balloons, lasers, and sound, two nights' performance of Icarus.

Tijdens mijn onderzoek naar lichtkunst sprong Otto Piene er bovenuit. Ik vind zijn werk heel erg sexy, maar wat mijn fantasie het meest heeft geprikkeld was zijn opera met luchtballonnen. Het verhaal ging over Icarus. Het is niet gefilmd, en de kunstcritici beschouwden het niet als kunst, en hebben het ook niet gerecenseerd. Vluchtigheid en toegankelijkheid waren heel belangrijk in dit werk. Hij deed dit omdat het over de ervaring ging, en niet over iets stoffelijks. Zijn bedoeling was ook om er volksvermaak van te maken, en door het medium gebeurt dit automatisch. Dat vind een heel sterke vondst.

  • Francis Alys. when Faith moves Mountains, Lima Peru 2002 videoregistratie.

Het werk is een registratie van een actie waarin 500 vrijwilligers worden gevraagd met een schep een stukje zand weg te scheppen, en dit over de gehele lengte van een berg, totdat men over de berg heen is, waardoor de berg 10 cm verplaatst. Ik vind het een heel poëtisch werk, waarin hij daadwerkelijk een berg verzet. Het is heel inspirerend, en dat is voor mij een heel goede functie die dit werk heeft, en kunst in het algemeen. Ik zou dit ook weer scharen in de relationele esthetica.

  • Luis Listoni, a.k.a. Saskia Korsten - Lago 'de plas' 2004. Videoregistratie.

Dit was een werk in de wijk Stadshagen in Zwolle. De kunstenaar heeft maandenlang een circustent neergezet waarin de Italiaanse kunstenaar Luis Listoni een kunstwerk aan het maken was. Ondertussen liep er een olifant door de wijk heen, en vonden er allerlei gebeurtenissen plaats. Bij de opening zou het kunstwerk getoond worden, maar er kwam alleen een stem uit de boxen die vertelde wat er aan de hand was. Ze voelden zich nogal bekocht, en lieten dit heel duidelijk merken. Van alle gebeurtenissen is een film gemaakt, en die is gratis af te halen door de bewoners van de wijk. Het ging hierbij dus om de ervaring van het te verwachten kunstwerk., en niet om het werk zelf. Relationele kunst hoeft voor de mensen die het ondergaan niet per se een positieve ervaring te zijn, maar je mag hopen dat er in de loop van de tijd wel de waarde van in wordt gezien. Het heeft tot veel discussie geleid in de wijk, en er is erg gediscussieerd of dit kunst is of niet. Ik kan zoiets heel erg waarderen, en de discussie of het wel of niet kunst is, vind ik echt een non-discussie. Dat moet de tijd echt over oordelen.

  • John Cage – theater piece no. 1 , 1952, happening

Dat stuk bestond uit voordrachten van gedichten en lezingen door Cage, M.C. Richards las enkele van haar gedichten voor, Robert Rauschenberg toonde enkele van zijn schilderijen en draaide wat grammofoonplaten, David Tudor speelde op zijn geprepareerde piano en Merce Cunningham danste. Het stuk werd niet op een podium opgevoerd, maar simultaan te midden van het publiek. John Cage is de Duchamp van muziek, en hij ligt ten grondslag aan veel muzikale vernieuwing in de vorige eeuw, die tot nu toe zijn uitwerking heeft. Dit was een happening in de traditie van de zero-groep, en is volgens Wikipedia de eerste happening. Kenmerken van een happening zijn:

  • Spectaculaire openbare spontaan lijkende gebeurtenis.
  • Bedoeld om de openbare orde te storen/choqueren, en daarmee als star en ouderwets ervaren denkbeelden belachelijk te maken. Ageren tegen alles wat traditioneel werd ervaren
  • Het was gericht op massaconsumptie
  • Het trekken van aandacht via de massamedia
  • Vernieuwend en kunstzinnig
  • Geen vormvereisten
  • Apolitiek
  • De plaats maakt niet uit
  • Combinatie beeldende kunst, toneel en dans
Inspiratie uit het dagelijks leven:
  • carnaval

Alles begint bij het carnaval. Ik kijk het eigenlijk elk jaar als het uitgezonden wordt. Ik ben wel eens naar het bloemencorso Eelde geweest, maar het valt in het niet bij carnaval. ik heb duidelijk een carnaval obsessie. Ik kijk elk jaar naar de diverse optochten, dat volgens mij door Max uitgezonden wordt. Het krijgt niet veel media aandacht, maar ik kijk het ook op de Duitse TV. Ik kan er de hele dag naar kijken. het is de gehele combinatie van muziek, beeld, en feesten die mij er in aantrekt. Sommige optochten zijn avonds, en wordt er veel aandacht aan licht besteed. Tijdens de optochten worden d.m.v. de karren en wat ze uitbeeldden kritiek geleverd op de lokale politiek. Dit gebeurt altijd d.m.v. humor. Je kunt 1 keer per jaar zo gek doen als je wilt, omdat je verkleed bent kun je vrij anoniem feesten. De wagens worden gemaakt in groepen, en men is daar het hele jaar mee bezig. Dit zorgt voor veel cohesie in de buurt. je bent met z'n allen iets aan het maken waar je trots op kan zijn. muziek is ook belangrijk tijdens carnaval, en het heeft zijn eigen genre gekregen.

  • Dogtroep, van 1975 tot 1998

Dogtroep bestaat nog steeds geloof ik, maar ik kan het mij vooral herinneren zoals het was bij de opening van het UMCG in 1997. Ze zijn met hun grote voorstellingen in 1998 opgehouden. Ik was nog vrij jong, maar ze hebben een grote indruk op mij gemaakt. Het waren echte spektakelstukken, en alle disciplines kwamen voorbij. Er werd met vuur gespuwd, veel beweging, destructie, water, het grote gebaar, en het decor en de rekwisieten waren zeer kunstzinnig. Ze namen je echt mee naar een andere wereld

  • A campingflight tot lowlands

Lowlands is de perfecte combinatie is van (toegepaste) kunst, muziek, beeld en sfeer. Ook de standaard op het gebied van eten en sanitaire voorzieningen is voor een festival vrij hoog (echt heel belangrijk). Er hangt een jaren zestig sfeer, en als je er bent, beland je in een andere wereld. Alles klopt aan Lowlands, en er zijn meerdere manieren om het te beleven. Het heeft zich nooit geconformeerd, en heeft kwaliteit en vernieuwing altijd belangrijk gevonden. Het festival wil ook niet groeien, en daar hebben ze gelijk in. Dat resulteert wel in dat de kaarten vrij vlot de deur uitvliegen. Het is een voorbeeld om op een kunstzinnige manier een festival te organiseren.

  • Love parade

Voor een liefhebber van techno, ik dus, is Berlijn de plek om te zijn. Dit is eigenlijk al vanaf het begin van het ontstaan van house het geval. De Love parade was daarbij de gang naar Mekka. daar moest je als techno liefhebber geweest zijn. Het is niet meer in Berlijn omdat het onder zijn eigen succes is bezweken. Op het hoogtepunt kwamen er 1.5 miljoen mensen op af, wat ook de reden voor mij was om niet heen te gaan. Van oorsprong was het een demonstratie.Een Volkswagen busje reed met techno schallend uit de boxen door de straten van Berlijn gevolgd door 150 mensen. Elk jaar kwamen er wagens bij, en ook bezoekers. Ze reden een vast parcours door de Strasse der 17 juni, waarbij er een eindfeest was op de Sieggessaule. Het feest stond in het teken van liefde en muziek, en had een sfeer die mij doet denken aan de jaren 60. Het werd elk jaar op TMF uitgezonden. Ook hier ben ik nooit geweest omdat ik het te druk vond. Nu ik naar Berlijn geweest ben zie ik wel in dat dat heel goed mogelijk is, omdat Berlijn een heel breed opgezette stad is.

Wat zijn de nadelen van deze optochten:
  • commercie:

De Love parade is ten onder gegaan aan de commerciële belangen. Er kwamen steeds meer gesponsorde wagens bij, en het leek meer op 1 grote reclamespot dan op een optocht. De gemeente Berlijn heeft daarom ook besloten dat de parade zijn status van demonstratie verloor, en men voor de kosten van het opruimen opdraaide. Dit was de doodsteek voor de parade. De doodsteek voor een creatieve beweging zijn de commerciële belangen. Het is van belang om deze krachten niet toe te laten, in ieder geval te beheersen. Dit betekent dat je bewust klein blijft, en commercie op een intelligente manier toepast. Wat je wel creëert is elitevorming, omdat de vraag groter is dan het aanbod Iets wat bij Lowlands ook heel erg speelt.

  • media:

Wat de housecultuur bijna kapot heeft gemaakt is teveel media aandacht. De massamedia en house zijn geen goede combi.natie Media probeerden het te veranderen in iets wat het niet is. Het gaat niet om drugs, om dj’s die superhelden zijn, maar om een goede positieve ervaring te creeeren. Lowlands conformeert zich zo goed als niet aan media, en dit festival is al jarenlang uitverkocht. Dit festival wordt ook altijd verkeerd getoond op TV. Ik ben vaak geweest, en als ik de beelden terugzie heb ik het idee dat ik naar totaal iets anders ben geweest. dus ook niet conformeren naar de media. Carnaval conformeert zich ook niet. Dit is zo’n duidelijk concept, en laat zich gewoon niet veranderen.

  • religie:

Bij carnaval speelt religie een grote rol. Ik ben atheïst en heb grote problemen met elke vorm van religie. we hebben Scruton besproken tijdens de theorieles, en er is 1 ding bij mij blijven hangen, en dat is theorie dat wij moraal altijd aan religie hebben opgehangen, en dat wij door het wegvallen van religie de moraal ook verdwijnt. We zijn dolende op het gebied van moraal. Kunst kan in zijn ogen een goede vervanging zijn om mensen moraal bij te brengen. ik moet zeggen dat toen ik dit voor het eerst las, het nogal een conservatief standpunt vond. Wil je mensen uitleggen dat je niet mag stelen d.m.v., kunst. ik ben in augustus naar Rotterdam geweest, en heb o.a. een mangatentoonstelling bezocht. In Japan is het de normaalste zaak van de wereld dat mensen via strip, beelden en toneel, met moraal te maken krijgen, compleet los van religie. de kunstenaar Hokusai is hier ook 1 van. veel manga is op zijn werk op gebaseerd. Deze beeldtaal staat los religie, en heeft ook niet het verstikkende karakter, dat religie wel kan hebben. Japan heeft een heel levendige cultuur hierdoor. Dus een optocht vrij van een dwingend religieus karakter zou een verademing zijn, en misschien wel een bredere acceptatie van het begrip kunst. Kunst wil je als het goed is niet een mening of een idee opdringen, en is vrijblijvend van karakter.

plan van aanpak

Er zijn twee dingen die voor het gemak als feit moeten worden aangenomen. Er is een constante stroom aan geld, en de televisietoren is in mijn bezit. Ik mag alles met de toren doen wat ik wil. Ik heb de tv-toren aangepast naar mijn wensen, met atelier, werkplaatsen, expositieruimte, nachtclub en woonruimte. Rond de toren is een werkplaats waar de wagens gemaakt worden. Deze werkplaatsen staan ook open om ander werk te maken.

Ik selecteer ongeveer 12 kunstenaars en vraag of ze interesse hebben, en of ze zich redelijk kunnen vinden in de uitgangspunten. zo gauw als ze toegezegd hebben gaan we een plan van aanpak maken. Dit is direct na de optocht. De kunstenaars zijn in residentie, en wonen in de tv-toren. Het ontbreekt ze aan niks, ze krijgen lost en inwoning met een maandelijkse toelage. Tijdens dit jaar van bouwen hebben ze genoeg tijd over, en kunnen ook ander werk maken, die tentoongesteld wordt tijdens en na de optocht. Men is volledig vrij om te bedenken wat ze doen met de wagen, maar er zijn een aantal uitgangspunten die gerespecteerd moeten worden. Het uitgangspunt zijn dus 12 wagens, elke wagen is door een andere kunstenaar onder handen genomen. Hij heeft bijna totale vrijheid, alleen veiligheid van de wagen wordt op toegezien. Maar hij moet wel aan de slag vanuit een aantal uitgangspunten.

  • Hij moet als inspiratiebron een kunstwerk hebben. Kunst is een inspiratiebron voor mij. dat kan een schilderij zijn, een tekening, een sculptuur of een installatie. De wagen moet een duidelijke verwijzing zijn naar dit kunstwerk.
  • Hij moet ais inspiratiebron iets uit de folklore hebben, de “lage” cultuur. Dit kan van alles. Voorbeelden: tradities zoals vuurwerk, sprookjes, klederdracht, elfstedentocht, carnaval zelf. Of tradities en gebruiken uit andere landen zoals het Chinese nieuwjaar, het Braziliaanse carnaval, een Amerikaanse parade.
  • Er moet een duidelijk een muziekplan zijn. Op elke wagen is muziek aanwezig, en er zal dus nagedacht moeten worden over welke muziek wordt gespeeld. Er is veel vrijheid hierin. Er kan een fanfareband spelen, een dj of een band. Hier vraag ik wel een creatieve aanvulling die goed bij de wagen past. Originele samenwerkingen zijn ook interessant, meerdere optredens, noem het maar op. Het mooiste is een gespreide mix van muziekstijlen, waar ik als overkoepelend persoon op toe zal zien.
  • Het is een reflectie/commentaar op de samenleving. In de traditie van de happening is het de bedoeling dat oude denkpatronen doorbroken worden en men ageert tegen alles wat traditioneel word ervaren. Het karakter zou ik beschrijven als rebels, om de lading goed te dekken.
  • Vernieuwing, originaliteit en creativiteit zijn belangrijk. Het moet geen wedstrijdje raar doen worden, maar ik vind het belangrijk dat men zoals ik hierboven aangeef, dat het denkpatronen doorbreekt en dan moet je een originele invalshoek hebben die mensen verrast.
  • De lokale samenleving word betrokken met de bouw. Dit kan op echt elke manier, meehelpen met bouwen, of meehelpen met uitvoeren tijdens de optocht. Je vraagt de muziekvereniging, toneelvereniging, buurtvereniging, schoolkinderen. Rond Smilde zijn veel maatschappelijke instellingen zoals een gevangenis, psychiatrische inrichting, jongerenopvang. Samenwerking met deze organisaties is ook goed. Het is belangrijk om de samenleving bij het feest te betrekken, het karakter van de optocht is heel vrij en moet toegankelijk zijn voor iedereen, jong en oud. De optocht is een fenomeen, en het hele dorp en omstreken leeft er het hele jaar naar toe en voelt zich betrokken bij het feest.
  • Er is een lichtplan. Omdat de tocht ook ’s avonds is, en het ook onderdeel is van het feest ’s nachts is, hoort verlichting erbij. De wagen is verlicht. Ook hier is creativiteit en originaliteit van belang.